Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej jasno stanowi, że każdy człowiek ma prawo do godnego życia na starość. Artykuł 25 Karty gwarantuje seniorom prawo do niezależnego życia, uczestnictwa w życiu społecznym i kulturalnym oraz dostępu do odpowiedniej opieki. Mimo to w wielu krajach Europy Środkowej prawa te nie są w pełni realizowane — brakuje mechanizmów egzekwowania, a świadomość seniorów i ich rodzin o przysługujących uprawnieniach pozostaje niska.
Raport WHO z 2021 roku ujawnił, że co druga osoba na świecie przejawia postawy ageistyczne wobec osób starszych. W kontekście europejskim objawia się to ograniczonym dostępem seniorów do nowoczesnych terapii medycznych, trudnościami na rynku pracy osób 60+ oraz niewidocznością starszych obywateli w debacie publicznej. Dyrektywa UE o równym traktowaniu zakazuje dyskryminacji ze względu na wiek w zatrudnieniu, ale eksperci podkreślają potrzebę rozszerzenia ochrony na usługi zdrowotne i opiekuńcze.
Europejska Strategia Opieki z 2022 roku po raz pierwszy kompleksowo uznała rolę opiekunów nieformalnych. Zaleca ona państwom członkowskim wprowadzenie urlopów opiekuńczych, dostępu do szkoleń oraz wsparcia psychologicznego dla osób opiekujących się starszymi członkami rodziny. Polska wdrożyła pięciodniowy urlop opiekuńczy w 2023 roku, ale organizacje senioralne apelują o dalsze rozszerzenie tego prawa i wprowadzenie świadczeń finansowych dla opiekunów.
Seniorzy i ich rodziny mogą korzystać z bezpłatnych porad prawnych oferowanych przez organizacje takie jak Rzecznik Praw Obywatelskich, lokalne biura porad obywatelskich oraz organizacje pozarządowe specjalizujące się w prawach osób starszych. W Czechach działa Veřejný ochránce práv, na Słowacji — Komisár pre osoby so zdravotným postihnutím, a w Niemczech — Antidiskriminierungsstelle des Bundes. Nie bój się prosić o pomoc — prawo stoi po stronie seniorów.
Źródła: Karta Praw Podstawowych UE (art. 25–26), WHO – Global Report on Ageism 2021, Europejska Strategia Opieki 2022, Rzecznik Praw Obywatelskich RP.
27 marca, 2026
