W Europie 80 procent całej opieki długoterminowej świadczą nie profesjonaliści, a członkowie rodzin — nieodpłatnie, często bez przygotowania i coraz bardziej przeciążeni. Najnowsze badanie opublikowane w The Lancet Regional Health — Europe prognozuje: nieformalne obciążenie opiekuńcze w Europie wzrośnie do 2050 roku o 50 procent.
Badanie mikrosymulacyjne obejmujące 31 krajów europejskich oblicza obciążenie opiekuńcze w „Years Lived Caregiving” (YLC) — jednostce mierzącej czas życia poświęcony nieformalnej opiece. Wynik: z 7,98 miliona YLC w 2000 roku obciążenie wzrośnie do 11,9 miliona YLC w 2050 roku — wzrost z 21,3 do 31,0 YLC na 1000 mieszkańców.
Kompleksowy przegląd meta-analiz pokazuje, że 33 procent opiekunów nieformalnych cierpi na depresję, 35 procent na stany lękowe, a niemal połowa zgłasza nadmierne obciążenie.
W Polsce opieka rodzinna jest głęboko zakorzeniona w kulturze — tylko 3,5 procent seniorów korzysta z opieki instytucjonalnej. Oznacza to, że przytłaczająca większość jest pielęgnowana przez bliskich w domu. Profesjonalne wsparcie pozostaje dla wielu rodzin finansowo nieosiągalne.
Paradoks polskiej opieki: wielu wykwalifikowanych opiekunów z Polski pracuje jako opiekunki 24-godzinne w Niemczech i innych krajach Europy Zachodniej — a w domu brakuje rąk do opieki nad własnymi rodzicami.
W Niemczech szacuje się, że 4,7 miliona osób opiekuje się bliskimi. Wielu łączy opiekę z pracą zawodową, często bez wystarczającego wsparcia. Planowane Familienpflegegeld — świadczenie zastępujące wynagrodzenie na wzór zasiłku rodzicielskiego — mogłoby przynieść ulgę, ale nie zostało jeszcze uchwalone.
Badanie prognozuje dla Europy Wschodniej najsilniejszy wzrost nieformalnego obciążenia opiekuńczego per capita. W Czechach i na Słowacji opieka instytucjonalna jest mniej rozwinięta niż w Europie Zachodniej, co oznacza większe obciążenie rodzin. Na Ukrainie wojna pogarsza sytuację — starsi ludzie, którzy zostali, są często pielęgnowani przez jedynego krewnego, sam będącego na granicy wytrzymałości.
W Austrii około 950 000 osób świadczy nieformalną opiekę — głównie kobiety. Szwajcaria notuje podobne statystyki. W obu krajach istnieją formy wsparcia finansowego, ale emocjonalne i fizyczne obciążenie jest często niedoceniane.
Ponad 60 procent wszystkich nieformalnych opiekunów w Europie to kobiety. Częściej ograniczają czas pracy lub rezygnują z kariery, co prowadzi do niższych emerytur i wyższego ryzyka ubóstwa w starości. Nierówność płci w opiece jest jednym z najbardziej niedocenianych czynników nierówności społecznej w Europie.
Rozwiązanie nie polega na wyborze „albo-albo”, lecz na „zarówno-jak”: opieka rodzinna i profesjonalna muszą iść w parze. To właśnie misja OPK.CARE: łączymy wykwalifikowanych opiekunów z Europy Wschodniej z placówkami i rodzinami w Niemczech, Austrii i Szwajcarii — aby opiekunowie rodzinni wreszcie dostali wsparcie, na które zasługują.
Opiekunowie rodzinni to niewidzialny filar europejskiego systemu zdrowia. Ich praca oszczędza systemom zdrowotnym szacunkowo 2,5 procenta PKB Unii Europejskiej. Bez lepszego wsparcia — finansowego, emocjonalnego i profesjonalnego — grozi im wypalenie. Europa musi działać teraz.
Źródła: The Lancet Regional Health — Europe (2025), Eurocarers, ScienceDirect — Umbrella Review
18 marca, 2026
